Yaralılarda görülen kırık, çıkık, burkulma ve ezilmeler, hareket sistemini ilgilendiren bir konudur. Genel olarak kırıklar, çıkıklar, burkulmalar ve ezilmeler, hareket sistemi ile ilgili sorunlardır.
Kırığın Tanımı:Herhangi bir sebebe bağlı olarak, kemik dokusu bütünlüğünün bozulmasına kırık denir.
Çıkığın Tanımı: Çıkık, eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılmasıdır.
Burkulmanın Tanımı: Burkulma, eklem bağları ve yüzeylerinin zedelenmesidir.
Kırıklar ile Çıkıklar ve Burkulmalar Arasındaki Fark:
Kırıklar, kemiğin her yerinde görülebilir. Çıkıklar ve burkulmalar ise kemiğin her yerinde görülmez. Çıkıklar ve burkulmalar sadece hareketli eklem yerlerinde meydana gelir.
İki veya daha çok kemiğin birbiriyle birleştiği yere eklem denir. Eklemin hareket derecesi bakımından üç tür eklem vardır:
- Oynar eklemler. Örneğin, omuz eklemi, dirsek eklemi, el bileği eklemi, kalça eklemi, diz eklemi, ayak bileği eklemi.
- Yarı oynar eklemler. Örneğin, omurga eklemleri.
- Oynamaz eklemler. Bu eklemleri oluşturan kemikler birbirlerine yapışmış, birbirleriyle kaynaşmış, tek kemik haline gelmişlerdir ve hiç hareket etmezler. Oynamaz eklemler kafatasında bulunur.
Kırık-Çıkık-Burkulmalarda Tespit Uygulaması:
Kırıklar, çıkıklar ve burkulmalar tespit edilmeli, yani sabitlenmelidir.
Tespit Uygulamasının Tanımı (1): Tespit, kırılan-çıkan-burkulan bölgeyi hareketsiz, sabit hale getirmektir.
Tespit Uygulamasının Tanımı (2): Tespit, kırık, çıkık ve burkulmadan etkilenen bölgenin hareketsizliğinin sağlanmasıdır.
Kırık, çıkık ve burkulmalarda ilk yardım olarak yapılacak işlem, etkilenen bölgenin hareketsiz kalmasını sağlamaktır.
Kırıklar neden sabitlenmelidir, neden tespit edilmelidir?
- -Kırık kemik uçlarının çevre doku ve organlara zarar vermesini engellemek ve ağrıyı azaltmak için kırıklar sabitlenmelidir.
- -Kırık kemik uçlarının yakın doku ve organlara batarak yara açmaması için kırıklar sabitlenmelidir.
Kırıklar tespit edilmezse, felç veya iç kanama olabilir.
Tespit, atel ile yapılır.
Atel’ in Tanımı (1): Atel, kırık bölgesini hareketsiz hale getiren düz nesnedir.
Atel’ in Tanımı (2): Atel, uzun kemiklerde kırık bölgeyi sabit tutan düz nesnedir. Örneğin, düz uzun iki tahta.
Atel’ in Tanımı (3): Kol veya bacak kırıklarında ilgili bölgenin hareketsiz hale getirilmesinde kullanılan düz nesnedir.
Kırıklarda ilk yardım sırasında atel uygulamasının amacı, kırığın çevre dokulara zarar vermesini engellemektir.
Atel ile tespit uygulaması, el-kol ve ayak-bacak kırıklarında yapılır. Kol kemiği kırıklarında, önkol kemiği kırıklarında, uyluk kemiği kırıklarında, bacak kemiği kırıklarında, kaval kemiği kırıklarında, diz ve dirsek kırıklarında, el ve ayak parmaklarındaki kırıklarda, ayak bileği kırıklarında, atel ile tespit uygulaması yapılır, atel kullanılır.
Kafa kemikleri kırıklarında, köprücük kemiği kırıklarında, kaburga kemiği kırıklarında, kürek kemiği kırıklarında, kalça kemiği kırıklarında, atel ile tespit uygulaması yapılmaz, atel kullanılmaz.
Kırıklarda atel uygulanırken, kırık bölgesinin üstünde ve altında kalan eklemler de atele alınır.
Kırık, çıkık ve burkulmalarda şişliği önlemek için atele alınan bölge yüksekte tutulur.
Açık kırıklarda küçük kemik parçacıkları görünüyorsa, çıkarılmaz. Açık kırıklarda, küçük kemik kırıkları çıkarıldıktan sonra atel uygulanması, yanlıştır.
Kırık, çıkık ve burkulmalarda hastanın üstünü örterek vücut sıcaklığı korunur (ağrı sonucu oluşacak şoku önlemeye yardımcı olmak için).
Kırık ve çıkıklarda hasta nakledilirken yapılması gereken işlem, kırık veya çıkık bölgesinin hareketsiz kalmasını sağlamaktır.